• • Strona główna
• • Aktualności
• • Bank wiedzy
• • Kontakt
• • Zaloguj

Strona główna Bank wiedzy Nawet dzieci segregują śmieci

Nawet dzieci segregują śmieci

Już małe dzieci segregują śmieci.

 

„Nie wystarczy wiedzieć, trzeba to stosować,
Nie wystarczy działać, trzeba jeszcze chcieć".

/Goethe/

 

Naszym moralnym obowiązkiem jest pozostawienie następnym pokoleniom Ziemi nadającej się do życia. Mamy też obowiązek nauczyć dzieci i młodzież „życia w zgodzie z przyrodą". Nam dorosłym trudno jest czasem zmienić poglądy, styl życia czy sposób postępowania. Dlatego wszelkie nadzieje należy pokładać w młodym pokoleniu, a szczególnie w dzieciach, które posiadają intuicyjne wyczucie funkcjonowania w zgodzie ze światem przyrody.

 Obowiązkiem dorosłych, a szczególnie nauczycieli i rodziców jest taka edukacja ekologiczna dzieci, by ich intuicyjne i pozytywne nastawienie do przyrody stawało się zachowaniem celowym, by poprzez współdziałanie w harmonii ze środowiskiem przyrodniczym, społecznym i kulturowym, ukształtował się w nich nowy styl życia. Nie wolno pominąć walorów estetycznych, etycznych i emocjonalnych, dzięki którym dzieci będą czuły i wiedziały, że są częścią świata przyrody. Zrozumieją także, że muszą postępować tak, by nie zakłócić równowagi funkcjonowania bogatego świata organizmów, gdyż każdy z nich jest bezwzględnie potrzebny. Poznawanie powinno więc obejmować wiedzę o środowisku, jego ochronie i zagrożeniu. Powinno łączyć się z odpowiednim kształtowaniem postaw; wrażliwością i szacunkiem dla środowiska, całej ożywionej przyrody oraz racjonalnego i przemyślanego wykorzystania jej bogactw.

  Ważną rolę w procesie poznawania odgrywa zapoczątkowana już w przedszkolu edukacja np. odpadowa, polegająca na kształtowaniu u dzieci przedszkolnych odpowiedzialności za stan przyrody poprzez budzenie świadomości ekologicznej. Wiedzę przyrodniczą kształtujemy przez całe swoje życie, jednak edukacja ekologiczna w przedszkolu to bardzo ważny etap tego procesu. W przedszkolu jest wiele okazji do rozbudzania wrażliwości ekologicznej. Dzieci mogą zaznajomić się ze światem roślin, zwierząt, z przyrodą nieożywioną - a także nauczyć się dostrzegać i przeżywać jej piękno. Obcowanie z przyrodą pozwala także na zdobycie wielu umiejętności i doświadczeń - co na pewno zaprocentuje w przyszłości. Należy więc rozbudzać i zaspakajać ciekawość dzieci - a zarazem kształtować poczucie odpowiedzialności za stan przyrody. Dzieci już od najmłodszych lat muszą być świadome, że niszcząc kartki - zubożają lasy, że śmieci należy segregować, że myjąc zęby należy zakręcać kran oszczędzając w ten sposób wodę itd. Edukacja ekologiczna dziecka polega więc na łączeniu ze sobą szeregu elementów związanych z codziennym życiem.

  Aby osiągnąć pozytywne rezultaty w działalności ekologicznej, należy dzieciom stwarzać okazje do: obserwowania i oglądania, poznawania i przeżywania, doświadczania i badania, wypowiadania się oraz działania i tworzenia. Wiedza z zakresu ekologii to przede wszystkim problemy i odpowiedzi na pytania; Dlaczego?, Co by się stało gdyby?, Jak to się stało?, Co było przyczyną?.

  Jak głosi mądre, staropolskie przysłowie: Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci. Jakże to proste i jakże aktualne po dziś dzień. „Nasiąkanie za młodu" to wszakże nic innego, jak wyrabianie właściwych nawyków już od najmłodszych lat.

  Nawyk może być rezultatem powtarzanej wiele razy, stopniowo automatyzującej się czynności (np. na skutek ćwiczeń dziecko opanowuje umiejętność czytania, wyrzucania śmieci do kosza, segregacji odpadów itp.). Co jest warunkiem sukcesu? Zasada, że czynność ma być wykonana ZAWSZE. Jeśli jednego dnia poprosimy dziecko, by wyrzuciło papierek do kosza, a potem przez trzy dni się o to nie upomnimy - nawykiem czynność ta się nie stanie. Jeśli zabraknie konsekwencji w pilnowaniu - nie będzie nawyku, tylko stres.

 

Konieczne jest więc zaangażowanie i konsekwencja - nic więcej!

Dziecko zapamiętuje zachowania, poglądy i zwyczaje rodziców, koduje mu się to do podświadomości i w pewnym momencie uaktywnia. Działanie „nieświadomego naśladownictwa" może wspomagać lub utrudniać wychowywanie dziecka. A co się stanie, jeśli rodzice (lub pozostali domownicy) wymagając od dziecka pewnych zachowań, sami nie będą ich przestrzegać? Wówczas nawyki mają wielką szansę się nie wyrobić lub wyrobić, po czym umrzeć, albo w wyniku buntu, gdy dziecko stanie się nastolatkiem albo „śmiercią naturalną", gdy dziecko dorośnie. Podstawą sukcesu jest więc konsekwencja przy wyrabianiu w dziecku dobrych nawyków i przykład własny. Dziecko nie będzie wyrzucać posegregowanych śmieci, jeśli zabiegani rodzice nie mają czasu tego dopilnować. Nie będzie ich segregować, również wtedy, jeśli rodzice nie ma zwyczaju tego czynić.

Nieodłącznym czynnikiem rozwoju dziecka jest jego zainteresowanie otaczającym światem, jego bliższym i dalszym środowiskiem, zaspokajanie ciekawości poznawczej. Ważne jest zarówno poznawanie, jak i samodzielne odkrywanie różnorodnych zależności między elementami otaczającej rzeczywistości. Istotne jest doświadczanie oraz przeżywanie.

Od najwcześniejszych lat dziecko ciekawi to, co dzieje się w wokół niego. Najpierw na własną rękę, w sposób intuicyjny eksploruje rzeczywistość, potem już w sposób celowy i zorganizowany podejmuje działania badawcze. Samodzielne odkrywanie przez dzieci tajemnic otaczającego świata staje się dla nich bodźcem do kolejnych poszukiwań, rozbudza potrzebę kontaktów społecznych, kształtuje postawę badawczą, przygotowuje do samodzielnego, dorosłego życia. Stopniowe poznawanie rzeczywistości, jej właściwości, zalet i zagrożeń umożliwia gromadzenie niezbędnej wiedzy na temat najbliższych spraw dziecka, daje mu szansę na opanowanie niektórych umiejętności i nawyków, a także daje podstawę do wyrobienia w sobie tych sposobów zachowania, które są pożądane społecznie i akceptowane przez innych.

W całym procesie uczenia się i wychowania powstają i funkcjonują określone nawyki i umiejętności, te typowo szkolne, jak czytanie, pisanie i liczenie, jak i te, niezbędne do funkcjonowania w życiu. Kształtują się one między innymi w toku realizacji treści zawartych w programach wychowania przedszkolnego, czy też programach z zakresu kształcenia zintegrowanego, jak również w czasie zajęć pozalekcyjnych (np. ekologiczne kółko zainteresowań). Nawyki i umiejętności przyswajane przez dzieci mogą mieć charakter zarówno praktyczny jak i intelektualny (umysłowy).

Nawyki intelektualne charakteryzują się tym, że przejawiają się wyłącznie w czynnościach umysłowych, a ich realizacja jest możliwa za pośrednictwem określonego systemu operacji umysłowych. Nawyki praktyczne zaś, to wykonywanie czynności praktycznych, konkretnego działania polegającego na celowym przekształceniu rzeczywistości w sposób ekonomiczny, poprawny i racjonalny, w jak najkrótszym czasie. Przykładem umiejętności praktycznych może być prowadzenie hodowli roślin w kąciku przyrody, wykonywanie prac plastycznych wybraną techniką, wyrzucanie odpadów do określonych pojemników. Umiejętności umysłowe to, z kolei, wykonywanie działań arytmetycznych, rozwiązywanie zadań tekstowych, redagowanie ustnych i pisemnych wypowiedzi. Wszystkie te czynności (zarówno praktyczne, jak i umysłowe) wymagają odpowiedniej wiedzy, realizacji szeregu czynności cząstkowych i wykonania ich według określonego planu w sposób celowy i świadomy.

  Aby zadbać o los naszej planety każdy z nas powinien zmienić swoje złe przyzwyczajenia i nawyki oraz odpowiednio zorganizować życie swoje i bliskich.  Wymaga to jednak poświęcenia czasu i zaangażowania całej rodziny. Ważne jest, aby jak najwcześniej zacząć uczyć swoje dziecko miłości do natury, aby łatwiej było mu zrozumieć, dlaczego warto dbać o środowisko.

  Chłonny umysł dzieci przyswaja duże ilości informacji czasem zupełnie nieświadomie: podczas zabawy, rozmów z dorosłymi i rówieśnikami, oglądania telewizji, gry na komputerze. Już od najmłodszych lat możemy wpajać naszym pociechom szacunek do otaczającego świata. Nie jest to trudne - wystarczy poświęcić temu zagadnieniu nieco uwagi.

 

   Dzieci w wieku wczesnoszkolnym poznają otaczającą rzeczywistość głównie za pomocą zmysłów, kierując się myśleniem konkretno-obrazowym. W związku z tym zdobywanie wiedzy i umiejętności powinno odbywać się drogą doświadczeń i bezpośrednich obserwacji. Najważniejszą sprawą w rozwijaniu ekologicznej wrażliwości u dzieci jest zainteresowanie ich bogactwem przyrody. Na szczęście nie jest to trudne, gdyż maluchy zazwyczaj same żywo interesują się całym otaczającym je światem.

Niezwykle ważne jest więc, aby zarówno podczas wyprawy za miasto, spaceru, jak i bawiąc się z dzieckiem w domu - opowiadać mu, dlaczego tak ważna jest nasza troska o przyrodę. Tłumaczmy maluchowi, czemu warto dobrze traktować zwierzęta. Przekonujmy, że one także mogą odczuwać ból, radość i strach. Na wycieczce w lesie nie wahajmy się uciszyć dziecka, jeśli za bardzo hałasuje, wyjaśniając jednocześnie, że głośne zachowanie może wystraszyć zwierzęta. Podczas spaceru, na wycieczce, zwracajmy uwagę na wyrzucone butelki, puszki lub opakowania po chipsach. Wyjaśniajmy szkodliwość takiego postępowania i jego wpływ na przyrodę, dostosowując oczywiście wypowiedź do wieku dziecka. Niejednokrotnie wystarczy jednorazowe zwrócenie uwagi na problem porzuconych w lesie śmieci, aby przy najbliższej okazji dziecko samo zaobserwowało złe postępowanie tych, którzy te śmieci wyrzucili.

Dzieci to dociekliwi obserwatorzy. Odpowiadajmy, w miarę możliwości, na wszystkie pytania ciekawskiego odkrywcy, nawet te trudne czy niezręczne. Poznana lepiej natura będzie mu się wtedy wydawała  wspaniałym, godnym zachowania światem. Łatwiej będzie nam później wyjaśnić, dlaczego wymagamy od niego segregowania śmieci czy oszczędzania wody i energii. Ekologia stanie się dla niego oczywistym terminem. 

Warto od najmłodszych lat wyrabiać u dziecka prawidłowe nawyki w zachowaniu.

 Aby było to możliwe, tłumaczmy swojemu dziecku, dlaczego w domu segreguje się odpadki, gdzie podziały się zużyte świetlówki i baterie i dlaczego na święta kupujecie choinkę w doniczce. Jeśli jest inaczej - sami zmieńmy swoje nawyki! Razem z dziećmi wyrzucajmy śmieci do specjalnych kontenerów. Pozwalajmy maluchowi wrzucić do kosza odpowiedniego koloru zgniecioną plastikową butelkę, puszkę czy szklany słoiczek - taka lekcja ekologii na pewno na długo pozostanie mu w pamięci. Po pewnym czasie, nawet dwulatek będzie wiedział, że plastikowe butelki wrzucamy do żółtego kosza, a szklane słoiczki do białego. Koniecznie tłumaczmy dziecku w przystępny dla niego sposób, dlaczego postępujemy tak, a nie inaczej. Sprawmy, by opowieści o tym, dlaczego nie wolno marnować papieru, a torby na zakupy używa się wiele razy, zyskały bajkową oprawę. Wymyślajmy niesamowite historie o bateriach, które chcą się spotkać w jakimś magicznym miejscu, albo o sarence, którą smuci zaśmiecony las. Jeśli nie czujemy się na siłach tworzyć własnych historii, pomocne będą opowiadania z Internetu, czy książeczki z księgarni. Wybierajmy książki, w których zwierzęta odgrywają główną rolę i w których przyroda przedstawiana jest jako wartościowa, ważna lub po prostu piękna. To pomoże dziecku zrozumieć nasze przekonania i zaszczepi w nim prawdziwą miłość do natury.

Dzieci rosną, rosną również ich wymagania. Książeczki ze zwierzątkami bajeczki o księżniczkach i rycerzach już nie wystarczają. Nadchodzi okres filmów, gier i Internetu. Teraz idolem jest bohater kreskówki czy postać z gry komputerowej. Podsuwajmy dzieciom filmiki i gry o tematyce proekologicznej (http://www.youtube.com/watch?v=zz1q9zffmwQ, http://www.youtube.com/watch?v=m6hDlbWWGKw) i odpadowej, jest ich w sieci coraz więcej. Są strony poświęcone tej tematyce, na których mali odkrywcy będą mogli układać puzzle, rozwiązywać krzyżówki, grać w gry itp. (http://segreguje.eco.pl/gry.php, http://www.edukacjaodpadowa.pl/article,pl,zabawa_za_jedna_puszke,24.html)

Wspólnie z dzieckiem opracujmy „Dekalog  Młodego Ekologa". Określenie własnych zasad postępowania w zgodzie z przyrodą, będzie łatwiejsze do stosowania niż podporządkowanie się tym narzuconym z góry np.:   

1.      Aktywnie poznawaj przyrodę, nie zakłócając jej spokoju.

2.      Oszczędzaj wodę i energię.

3.      Nie zanieczyszczaj zbiorników wodnych.

4.      Chroń powietrze.

5.      Nie zaniedbuj świata roślin.

6.      Dbaj o las i jego mieszkańców.

7.      Zachowaj właściwą postawę wobec zwierząt.

8.      Segreguj odpady i zbieraj surowce wtórne.

9.      Odżywiaj się ekologicznie.

10.  Żyj w zgodzie z naturą.

 

Ogromną rolę w podnoszeniu poziomu świadomości ekologicznej dzieci, młodzieży oraz ich opiekunów odgrywa przedszkole i szkoła. Coraz więcej jest projektów tematycznych (np. o segregowaniu odpadów, recyklingu, zbiórce surowców wtórnych) skierowanych do dzieci przedszkolnych i szkolnych. Projekty mają za zadanie:

Selektywna zbiórka odpadów jest niepodważalnym elementem ekologii. Wprowadzenie nawyku selekcji odpadów komunalnych u źródła ich powstawania (we własnym domu) jest możliwe tylko wtedy, gdy edukacja zacznie się w wieku szkolnym. Prowadzone przez nauczycieli warsztaty poszerzają wiedzę na temat gospodarki odpadami oraz organizacji zbiórki surowców wtórnych, która daje możliwość prowadzenia programu z aktywnym udziałem uczniów. Programy pokazują wymierne korzyści ekonomiczne i społeczne dla obecnego i przyszłych pokoleń, wynikające z ochrony środowiska.

 Rodzice motywujcie nauczycieli do podejmowania trudu uczestniczenia
w dodatkowych projektach proekologicznych!

Wpajajmy dzieciom zainteresowanie różnego rodzaju akcjami, w ramach których można np. zbierając plastikowe nakrętki wymienić je na wózek inwalidki dla chorego dziecka, w zamian za oddanie zużytej elektroniki otrzymać w prezencie drzewo lub kwiat. To świetny sposób nie tylko na pozbycie się zbędnego magnetofonu czy popsutego radia, ale także - by pobawić się z dzieckiem w małego ogrodnika. Angażujmy dzieci w całą akcję oddawania i otrzymywania. Razem sadźmy otrzymane drzewo, pozwól też dziecku podlać roślinę! Takie przeżycie zachęci je do brania czynnego udziału w różnych ekologicznych przedsięwzięciach. Warto namawiać całą swoją rodzinę do uczestnictwa także w innych akcjach zorganizowanych (np. w „sprzątaniu świata"). Razem praca będzie przyjemnością, a dzieci na pewno chętnie będą w niej uczestniczyć.

Z codziennych zakupów zróbmy lekcję dobrych praktyk ekologicznych. Tłumaczmy dziecku, dlaczego unikamy kupowania towarów w opakowaniach z tworzyw sztucznych (np. napojów w jednorazowych, niezwrotnych butelkach), poprośmy o wybranie odpowiedników wykonanych ze szkła, papieru czy metalu. W celu uniknięcia kupowania zbędnych rzeczy wspólnie z dzieckiem sporządzajmy listę potrzebnych produktów. Zabierajmy na zakupy torby wielokrotnego użytku lub koszyki - dla pociechy również!

Uczmy dzieci ponownego wykorzystywania „niechcianych" przedmiotów:  np. pudełka tekturowe niech posłużą jako pojemniki na zabawki, opakowania po lodach będą foremkami do piaskownicy, jednostronnie zapisane kartki dziecko wykorzysta na własne rysunki. Pomysłowość dzieci nie zna granic, więc pozwólmy naszym pociechom na kreatywność, a przekonamy się, że wspaniale potrafią „zagospodarować" przedmioty wydawałoby się zupełnie bezużyteczne.  

Każde dziecko może stać się miłośnikiem natury - prawdziwym małym ekologiem!

Najważniejsze to dawać mu przykład, jak ma to zrobić. Dbajmy więc wspólnie o otaczające nas środowisko - segregujmy odpady, oszczędzajmy prąd, wodę, papier, nie wyrzucajmy do kosza świetlówek, baterii, materiałów nierozkładalnych czy toksycznych - żyjmy ekologicznie, zdrowo i aktywnie. Wtedy ukochana pociecha na pewno pójdzie w nasze ślady i w przyszłości stanie się wzorem dla swoich własnych dzieci.

Bibliografia:

— autor:  Dagmara Klimczak