• • Strona główna
• • AktualnoÅ›ci
• • Bank wiedzy
• • Kontakt
• • Zaloguj

Strona główna Bank wiedzy Odzyskiwanie odpadów

Odzyskiwanie odpadów

Przeciętny Polak produkuje między 380 a 420 kilogramów śmieci rocznie! Większość z nich trafia na wysypiska, gdzie jest składowana. Jedynie niewielka część odpadów podlega odzyskowi, co pozwala na ich ponowne wykorzystanie. Powtórne użycie oszczędza miejsce na składowiskach, surowce i energię potrzebną do zdobycia nowych surowców, przez co jest korzystne dla środowiska.

 

W kierunku czystszego środowiska

Oprócz niewątpliwych korzyści wynikających z odzyskiwania odpadów, ważny jest też fakt, że Polska należy do Unii Europejskiej, w której podejmowane są konkretne decyzje dotyczące gospodarki odpadami.  Do 2010 r. Unia zamierza zmniejszyć ich ilość o 20% a do 2050 r. o 50% w porównaniu z rokiem 2000. Polska licząca sobie 40 milionów mieszkańców z pewnością może mieć w tym znaczny udział, choć przed nami jeszcze długa droga. Sposobów zmniejszania ilości śmieci jest kilka m.in.:

Nie wszystkie rozwiązania są równie pożądane. Hierarchia postępowania z odpadami przyjęta w jednej z unijnych dyrektyw podpowiada, jakie działania powinny być podejmowane w pierwszej kolejności. Niestety w Polsce rozwiązania niepożądane są najczęstsze.  Najlepiej oczywiście byłoby zwalczać problem już u źródeł, ograniczając produkcję śmieci. Oznaczałoby to zmniejszenie się problemu gospodarki odpadami. Wiele działań np. edukacja ekologiczna nastawiona jest na stworzenie ?społeczeństwa recyklingu". Członkowie takie społeczeństwa świadomie podchodzą do konsumpcji i myślą o środowisku jako o dobru wspólnym.

 

Codzienne działania

Zazwyczaj słysząc hasło odzyskiwanie odpadów myślimy o poważnych rozwiązaniach systemowych np. segregacji śmieci i powtórnym wykorzystaniu surowców takich jak szkło czy papier. Oczywiście, jest to słuszne skojarzenie, warto jednak zastanowić się co możemy zrobić zanim nasze śmieci trafią do kosza a stamtąd powędrują na wysypisko bądź do ortowni. Odpowiedzią może być zasada 3R: Reduce, Reuse, Recycle, którą oznacza: Redukuj liczbę odpadów, Wykorzystuj ponownie i Odzyskuj surowce.

Każdy z nas może redukować ilość odpadów, kupując produkty minimalnie opakowane, unikając wyrobów jednorazowych (np. maszynek do golenia, baterii), drukując na dwóch stronach papieru czy zabierając do sklepu torbę na zakupy zamiast korzystania z plastikowych torebek. Coraz bardziej popularne są tez sposoby na powtórne wykorzystanie gotowych produktów, które przyczyniają się do zmniejszenia ilości odpadów. Limitem takiego odzyskiwania we własnym zakresie jest ludzka fantazja. Biżuteria z oporników, kapsli czy papieru, torby ze starych banerów reklamowych, meble z plastikowych butelek to tylko przykłady na to, jak można powtórnie wykorzystać pozornie bezużyteczne towary. To zjawisko ma już nawet oddzielną nazwę - upcykling. Dotyczy ona zastosowania i łączenia materiałów, w wyniku których powstaje produkt wyższej jakości. W architekturze za przykład upcyklingu służyć może przerobienie kontenerów do przewożenia towarów na statkach na domy mieszkalne. Odzyskiwanie produktów trafiło też do świata mody. Projektant Nikos Floros stworzył np. kolekcję, wykorzystując zużyte puszki. Choć trudno się spodziewać, że buty z aluminium na stałe zagoszczą na wybiegach mody, zwiększone zainteresowanie wykorzystaniem surowców wtórnych pokazuje, że jest to dzisiaj temat ważny.

Powtórne wykorzystanie może przybierać także formę współdzielenia produktów bądź przekazania towaru komuś innemu - coś, co nam wydaje się zbędne, może być przydatne dla innych. Nieuszkodzone ubranie, którego już nie nosimy, możemy oddać np. do schroniska do bezdomnych a zabawki - do domu dziecka. Ilustrowany tygodnik służyć może większej ilości osób. Obecnie często wyrzucamy urządzenia elektroniczne, ponieważ cena nowych znacząco obniżyła się na przestrzeni ostatnich lat. Alternatywą dla wyrzucenia radioodbiornika, może być jego naprawa albo przekazanie go komuś, kto sam go naprawi i wykorzysta.  

Jeśli nawet jednak zredukujemy ilość odpadów, nie znikną one zupełnie. Co zatem ze śmieciami, których sami nie wykorzystamy powtórnie?

 

Drugie życie naszych śmieci

Co łączy puszkę po napoju, gazetę codzienną i butelkę po wodzie? Zarówno aluminium, papier jak i plastik to surowce wtórne. Oznacza to, że można poddać je odzyskowi. Choć często tych oznaczeń używa się zamiennie, odzysk jest pojęciem szerszym niż recykling. Zgodnie z art. 3 Ustawy o odpadach z dn. 27.04.2001 odzysk to w uproszczeniu działania polegające na wykorzystaniu odpadów w całości albo w części, lub prowadzące do odzyskania z odpadów substancji, materiałów lub energii i ich wykorzystania. Natomiast recykling jest sposobem odzyskiwania, który polega na powtórnym przetwarzaniu substancji lub materiałów zawartych w odpadach w procesie produkcyjnym w celu uzyskania substancji lub materiału o przeznaczeniu pierwotnym lub o innym przeznaczeniu. W tym rozumieniu odzyskiwanie energii np. z procesu utylizacji odpadów jest odzyskiem, ale już nie recyklingiem.

Zanim odpady poddane zostaną odzyskowi, co umożliwi ich powtórne wykorzystanie, muszą przebyć długą drogę. Przede wszystkim nie wszystkie śmieci trafiają do ?obiegu". Jest to związane z tym, że często (szczególnie na terenach wiejskich) gospodarstwa nie mają podpisanych umów z firmami wywożącymi śmieci. Część z odpadów może zostać wykorzystana w domu (np. w formie kompostu), część jest spalana, zanieczyszczając często powietrze a część wyrzucana na dzikie wysypiska. W sytuacjach, gdy gospodarstwa mają podpisane umowy z odpowiednimi przedsiębiorstwami, te zapewniają worki lub pojemniki i zajmują się odbieraniem śmieci komunalnych (produkowanych przez gospodarstwa domowe). Mimo trudności z gospodarką odpadami, Polska w Traktacie Akcesyjnym do Unii Europejskiej przyjęła konkretne zobowiązania. Do 2014 r. nasz kraj objęty jest okresami przejściowymi, które mają umożliwić nam wdrożenie rozwiązań w zakresie gospodarki odpadami. Najdłuższy okres przejściowy dotyczy odzyskiwania odpadów i recyklingu. Wchodząc do Unii Europejskiej Polska zobowiązała się, że do 2010 r. zmniejszy do 75% ilość składowanych odpadów, które ulegają biodegradacji a w 2013 r. - do 50% ( w odniesieniu do 1995 r.). Zostały także przyjęte konkretne wskaźniki procentowe dotyczące odzyskiwania poszczególnych grup surowców. Takie normy oznaczają potrzebę wybudowania wielu nowych zakładów zajmujących się odzyskiem i formami unieszkodliwiania odpadów innymi niż składowanie. Jak na razie na wysypiska nadal trafia ponad 90% odpadów komunalnych. Z powodu niewywiązania się z zobowiązań dotyczących ilości śmieci wyrzucanych na wysypiska, Polsce grożą ogromne kary.

 

Gdzie trafiają odpady pochodzące z naszych domów?

Odpady komunalne, które pochodzą z gospodarstw domowych trafiają do zakładów gospodarowania odpadami. Mogą zalec na wysypisku śmieci, gdzie są składowane albo znaleźć się w miejscu, gdzie odzyskuje się surowce. Aby zniechęcić do wywożenia odpadów na wysypiska, Ministerstwo Środowiska podwyższa opłaty za oddawanie śmieci na składowiska. Niestety takie zabiegi nie przynoszą pożądanych zmian na większą skalę - firmy zajmujące się wywożeniem śmieci przerzucają po prostu opłaty na klientów. Aby wspomóc odzyskiwanie odpadów, mogą one zostać wstępnie podzielone w ramach selektywnego systemu zbierania. Ten system to nic innego niż segregacja śmieci u źródła ich powstawania czyli m.in. w naszych domach. Zanim jednak zaczniemy segregować śmieci, warto upewnić się, że nasze wysiłki nie pójdą na marne i odpady nie trafią ostatecznie w jedno miejsce. Zgodnie z Ustawą o utrzymaniu czystości i porządku gminy są co prawda zobowiązane do tworzenia warunków do selektywnej zbiórki, segregacji i składowania odpadów przydatnych do wykorzystywania oraz współdziałają z jednostkami organizacyjnymi i osobami podejmującymi zbieranie i zagospodarowywanie tego rodzaju odpadów. Niestety nie wszędzie ma to jeszcze miejsce.

Segregacja odpadów może przybierać różne formy. Czasami w naszym miejscu zamieszkania znajdziemy pojemniki na papier, szkło, plastik, metal i resztę a czasami kontenery tylko dwóch rodzajów: na surowce wtórne (czyli te, które da się odzyskać) i resztę. Jeśli nie mieszkamy w mieście, segregacja może polegać na rozdzielaniu śmieci do odpowiednich worków dostarczanych przez firmę wywozową. Taka segregacja u źródła obniża koszty sortowania przez przedsiębiorstwo oczyszczania, dzięki czemu obniżają się opłaty za wywóz. Jeśli system segregacji istnieje, zazwyczaj firma zawozi surowce wtórne do zakładów zagospodarowywania odpadami, gdzie trafiają one do sortowni a następnie do producentów, wykorzystujących ponownie odzyskane materiały. Oprócz tej podstawowej segregacji, istnieje jeszcze wywóz odpadów wielkogabarytowych, które nie mieszczą się w kontenerach - głównie mebli i zużytego sprzętu. Sprzęt taki jak lodówki czy telewizory (zwany czasem elektrośmieciami) należy do tzw. odpadów niebezpiecznych, które nie powinny być wyrzucane na zwykły śmietnik, ponieważ zawierają szkodliwe dla środowiska substancje. Do odpadów problemowych należą także np. baterie i świetlówki. W gminach powinny zajmować się punkty odbioru, do których oddać można powyższe produkty. W Polsce powstają też zbiorcze punkty gromadzenia odpadów (ZPGO) zwane inaczej centrami recyklingu (m.in. w Poznaniu). Do takich punktów przywieźć można po prostu odpady, z którymi nie wiadomo co zrobić. Centra recyklingu zapobiegać mają powstawaniu dzikich wysypisk śmieci.

 

Jak wspomóc odzyskiwanie odpadów?

Przede wszystkim zadbajmy o to, by nasze śmieci trafiały we właściwe miejsce. Zdecydowanie nie jest nim las ani rów przydrożny. Jeśli jesteśmy gospodarstwem domowym na terenie wiejskim, powinniśmy zadbać o to by śmieci, których nie potrafimy wykorzystać, trafiały do odpowiednich zakładów. Jak to zrobić, dowiemy się w urzędzie naszej gminy. Od firmy, która będzie zajmować się lub już się zajmuje wywozem produkowanych przez nas odpadów dowiemy się czy trafiają one do sortowni. Jeśli tak, warto prowadzić segregację śmieci już w domu. Koszty wywozu śmieci będą niższe a nasze działania będą miały korzystny wpływ na środowisko. Część posegregowanych śmieci możemy sami oddawać do punktów skupu, jeżeli taki znajduje się w naszej miejscowości.

Na niektórych opakowaniach znajduje się trójkątny znak złożony z trzech zielonych strzałek. Oznacza on, że opakowanie nadaje się do recyklingu.

Nie należy mylić go z okrągłym znakiem, który nie dotyczy opakowania a mówi jedynie, że producent wniósł opłatę wspierającą recykling odpadów.

Segregując śmieci należy pamiętać o kilku zasadach. Do odzysku nie nadają się produkty, które łączą materiały np. kartony po soku czy mleku wykładane aluminiową warstwą. Dlatego chcąc przyczynić się do odzyskiwania odpadów, starajmy się kupować produkty, których opakowania stworzone są z jednego materiału. Korzystając z pojemnika na makulaturę, nie wrzucajmy do niego brudnego (np. zatłuszczonego) ani mokrego papieru, opakowań po jajkach, pieluch i podpasek. Do pojemnika na plastik nie powinny z kolei trafiać butelki po oleju (nawet tym spożywczym) i opakowania po lekach. By nie utrudniać pracy zakładom oczyszczania, nie wrzucajmy do pojemników na szkło luster i żarówek. Opakowania po jedzeniu możemy przepłukać, nie ma konieczności jednak, by były całkowicie czyste, podobnie nie musimy zajmować się zdzieraniem etykiet ze słoików. W zakładach gospodarki odpadami zajmują się tym instalacje do czyszczenia.

 Przy okazji pamiętajmy o tym, że objętość śmieci można redukować, zgniatając np. butelki i nie zakręcając ich. W ten sposób rzadziej będziemy musieli wynosić śmieci.

 

Jakie są surowce wtórne, jak można je wykorzystać?

Przydomowa segregacja i praca sortowni umożliwiają wyselekcjonowanie surowców nadających się do ponownego wykorzystania:

Wykorzystanie makulatury do produkcji papieru oszczędza zasoby leśne, energię, wodę, redukuje zanieczyszczenia i miejsce na wysypisku. Z makulatury wytwarza się m.in. papier toaletowy, papier do drukarek i chusteczki higieniczne. Trzeba pamiętać jednak także, że nie zawsze papier z recyklingu jest przyjazny dla środowiska. By przybliżyć kolor papieru wyrobów papierowych wykorzystujących makulaturę, stosowane są wybielacze. Trafiają one do ścieków i są bardzo szkodliwe dla środowiska.

Szkło przetwarzane może być niemalże w nieskończoność - służy przede wszystkim do ponownego wyrobu opakowań, ale także do wytwarzania włókien szklanych;

Puszki aluminiowe dają się w całości wykorzystać ponownie, w Polsce ich recykling 1w 2008 r. wyniósł 67% - powyżej średniej europejskiej; odzyskane aluminium wykorzystywane jest m.in. w budownictwie i przemyśle;

Tworzywa sztuczne mają często specjalne oznakowania z kodem odpowiadającym tworzywu; jednym z nich jest PET, z którego powstaje większość butelek napojów gazowanych. Przetworzony surowiec może być wykorzystany do produkcji włókna, które może trafić m.in. do warstwy termoizolacynej śpiwora.

 

Po co odzyskiwać?

Często usłyszeć można argumenty przemawiające przeciw odzyskiwaniu odpadów: to i tak nie ma sensu, to jest zbyt drogie, koszty recyklingu są zbyt wysokie... Warto na pewno świadomie podchodzić do tej kwestii. Przede wszystkim sprawdzić gdzie ostatecznie trafiają segregowane przez nas śmieci - czy rzeczywiście są odzyskiwane. Poza tym recykling nie zawsze jest rzeczywiście rozwiązaniem korzystnym dla środowiska. Za przykład posłużyć może papier z makulatury, który podlega wybielaniu za pomocą związków chemicznych, które trafiają do ścieków. Przez to szkodzi środowisku. W większości przypadków liczby mówią jednak same za siebie. Porównanie kosztów (i ilości potrzebnych zasobów) wyprodukowania tony papieru z drzew dziewiczych w porównaniu do wyprodukowania tony z makulatury czy tez kosztów uzyskania kilograma aluminium z boksytu w porównaniu do tego z surowca wtórnego pokazuje, że powtórne wykorzystanie odpadów się opłaca. Pozwala zaoszczędzić surowce naturalne i nakłady potrzebne do produkcji - zarówno finansowe jak i te związane z energią czy wodą.

Warto pamiętać, że nie powinniśmy się ograniczać jedynie do segregacji, jeśli chcemy wspierać odzyskiwanie odpadów. Włączmy się w cały cykl recyklingowy - kupujmy produkty w opakowania, które nadają się do odzyskania a także takie, które powstały z odzyskanych materiałów. Recykling przynosi najlepsze efekty dla środowiska, gdy wspierany jest przez inne zachowania konsumenckie: minimalizowanie ilości śmieci, ograniczenie zużycia wody i energii, odpowiedzialna konsumpcja. Wszystkie te działania przyczyniają się do zmniejszania tzw. śladu ekologicznego (ang. ecological footprint). Pokazuje on jak dużo powierzchni ziemi i wody potrzebujemy, by wytworzyć konsumowane przez nas zasoby i by przetworzyć produkowane odpady.

Takie codzienne rozwiązania wpisują się w koncepcję zrównoważonego rozwoju. Mówi ona, że możliwe jest zaspokajanie potrzeb człowieka a jednocześnie takie korzystanie z dobrodziejstw przyrody, by służyła ona także następnym pokoleniom. Wykorzystując ponownie, nie korzystamy z zasobów, które często są nieodnawialne jest więc szansa, że nie ulegną one wyczerpaniu zbyt szybko.

Więcej informacji i materiałów dotyczących odzyskiwania odpadów znajdziemy na http://www.osobiscie-segreguje.org.pl.

 

Podpisy do zdjęć:

1. opracowanie własne

2. czajnik wykonany z nakrętek do śrub; źródło: www.digitaluniverse.net

3. biżuteria z papieru z Gulu (Uganda) (zdjęcie ze zbiorów własnych)

— autor:  Natalia Klorek