Współczesny świat spowodował, że każdy człowiek wytwarza codziennie odpady. Są nimi stare ubrania, pozostałości kuchenne, nie skonsumowana żywność, opakowania po zakupionych urządzeniach i produktach codziennego użytku, a także zużyty sprzęt RTV i AGD, który nie da się naprawić. Lista jest bardzo długa i można zaryzykować stwierdzenie, że w miarę rozwoju tendencji konsumpcyjnej, a w raz z nią rynku opakowaniowego, wykaz ten staje się coraz dłuższy. Każda nowa rzecz ma w sobie element nieprzydatności, stając się wcześniej czy później bezużyteczną. Wtedy nazywamy ją śmieciem lub odpadem. Wszystkie te niepotrzebne przedmioty muszą zostać usunięte lub unieszkodliwione.
Zgodnie z ustawą O odpadach (ustawa z 27 kwietnia 2001 r. O odpadach, Dz.U., 2001, 62, 628 z 20 czerwca 2001 r.) „Odpady, których nie udało się poddać odzyskowi, powinny być tak unieszkodliwiane, aby składowane były wyłącznie te odpady, których unieszkodliwienie w inny sposób było niemożliwe z przyczyn technologicznych lub nieuzasadnione z przyczyn ekologicznych lub ekonomicznych". Z różnych jednak przyczyn duża część odpadów, nawet tych nadających się do odzysku nadal trafia na wysypisko śmieci.
1. Pojęcie i rodzaje składowisk odpadów
Składowisko odpadów, potocznie nazywane wysypiskiem śmieci jest najstarszą, a jednocześnie najbardziej uniwersalną forma usuwania i unieszkodliwiania odpadów. Jest obiektem zorganizowanego deponowania odpadów, zlokalizowanym i urządzonym zgodnie z przepisami. Pojęcie składowisko obejmuje wylewisko odpadów ciekłych, wysypisko odpadów komunalnych, a także zwałowiska mas ziemnych. Definiowane jest również, jako miejsce gdzie zachodzą procesy biologiczne, fizyczne lub chemiczne w celu doprowadzenia odpadów do stanu, w którym nie stwarzają zagrożenia dla ludzi i środowiska. Składowanie odpadów może odbywać się wyłącznie w miejscu do tego wyznaczonym. Niekiedy w tym samym miejscu prowadzi się też selekcję i częściowy odzysk surowców wtórnych. W naszym kraju składowiska są zazwyczaj własnością miejscowych samorządów terytorialnych.
W Polsce wyróżniamy trzy rodzaje składowisk:
- Niezorganizowane - zajmują naturalne zagłębienia terenu lub wyrobiska, bez specjalnego przygotowania. Negatywnym skutkiem takiego składowania odpadów jest m.in. zanieczyszczenie wód gruntowych, niekontrolowana emisja gazów do atmosfery.
- Półzorganizowane - od poprzedniego rodzaju składowisk odróżnia je zastosowanie izolacji odpadów od podłoża. Sposób ten nie zabezpiecza środowiska przed emisją odpadów ciekłych i gazowych. Stanowi przejściową formę w dążeniu do prawidłowego urządzenia i eksploatacji składowisk.
- Zorganizowane - posiadają specjalną lokalizację, z uwzględnieniem kryteriów hydrogeologicznych i geotechnicznych i spełniają obowiązujące wymogi techniczne oraz są odpowiednio eksploatowane.
Jedną z form składowania preferowaną w naszym kraju jest składowanie kontrolowane. Posortowane śmieci po oddzieleniu wszystkich materiałów, które można wykorzystać powtórnie, są mielone, zgniatane a następnie układane warstwami na specjalnie przegotowanym wysypisku. Każda z warstw odpadów jest przysypana warstwą ziemi. Organizmy żyjące w glebie pomagają na drodze licznych procesów biochemicznych rozłożyć zdeponowane odpady, a ich sprasowanie zapobiega zapadaniu się powierzchni wysypiska. Istotne jest, aby sprasowane odpady zajmowały jak najmniej miejsca w celu jak najefektywniejszego zmniejszenia rozmiarów wysypiska. Jedynym problemem jest stosunkowo duży koszt tej techniki składowania. W Polsce poważnym problemem jest brak właściwie przystosowanych składowisk zbierania odpadów w tym toksycznych i azbestowych.
2. Podstawowe zasady budowy składowisk odpadów
Budowa składowiska odpadów jest procesem bardzo skomplikowanym i trudnym technicznie, gdyż składowisko jest obiektem przeważnie o bardzo dużej powierzchni i pojemności, którego czas eksploatacji trwa nawet kilkadziesiąt lat. Obiekty składowisk muszą być bardzo szczelne i minimalnie wpływać na otoczenie.
Istnieje wiele wymogów, które mają zapewnić bezpieczne dla środowiska i zdrowia ludzi składowanie odpadów. Miejsca, w których nie mogą być lokalizowane żadne z wysypisk to m.in.: strefy zasilania głównych i użytkowych zbiorników wód podziemnych, obszary otulin parków narodowych, rezerwatów przyrody, lasów ochronnych i ochrony uzdrowiskowej. Ponadto nie mogą to być doliny rzek, tereny ze zbiornikami wód śródlądowych, tereny bagienne i podmokłe oraz obszary zagrożone powodzią. Nie można lokalizować składowisk na terenach o nachyleniu powyżej 10°, zagrożonych ruchami tektonicznymi, czy poprzecinanych uskokami. Z lokalizacji wysypiska wyjęto także tereny o widocznych spękaniach oraz na których mogą wystąpić deformacje powierzchni na skutek szkód górniczych.
Można wyróżnić kilka typów lokalizacji składowisk m.in. położenie wgłębne (wyrobiska, parowy, wąwozy), zboczowe (fragmenty parowów, kotlin lub nasypów ziemnych) i płaskie (konieczność wyniesienia bryły wysypiska ponad otaczający teren).
Inwestycje wysypiskowe lokowane są w strefach nienadających się pod żadna uprawę i nieobjętych innym użytkowaniem. Na obszarze planowanego składowiska odpadów i w jego otoczeniu należy przeprowadzić badania hydrologiczne i geologiczne. Ich wyniki, wraz z opracowaną dokumentacją geologiczno-inżynierską i hydrologiczną, dołącza się do wniosku o wydanie decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu dla składowiska odpadów. Składowisko lokalizuje się tak, aby miało naturalną barierę geologiczną, uszczelniającą podłoże i ściany boczne. Warstwę tą tworzą najczęściej pokłady nieprzepuszczalnych frakcji ilastych. Bariera geologiczna powinna mieć rozciągłość poziomą, przekraczającą obszar projektowanego składowiska, a przewidywany najwyższy piezometryczny poziom wód podziemnych musi być co najmniej 1m poniżej poziomu wykopu dna składowiska.
Podłoże wysypiska stanowi uszczelniająca membrana polimerowa o właściwościach hydroizolacyjnych. Cały obszar powinien być ogrodzony i opisany tablicami informacyjnymi oraz ostrzegawczymi o zakazie wstępu. Ogrodzenie wysypiska pozwala także uniknąć sytuacji związanych z nielegalnym deponowaniem śmieci. Całość powinna być otoczona pasem zieleni, tworzącym wokoło barierę ograniczającą do minimum niedogodności wynikające ze składowania odpadów. Do tych niedogodności zaliczamy przede wszystkim emisję odorów i pyłów, roznoszenie odpadów przez wiatr, hałas powstający z użytkowania ciężkiego sprzętu na wysypisku oraz pojazdów do niego dojeżdżających. Ponadto roślinne ogrodzenie chroni przed pożarem, mogącym się przedostać z wysypiska. Minimalna szerokość pasa zieleni wynosi 10 m, a konieczność jego wykonania i usytuowania uzależniona jest od uciążliwości i lokalizacji składowiska (w przypadku odpadów innych niż komunalne).
Użytkowanie składowiska wiąże się z gromadzeniem odcieków i poddawaniem ich oczyszczaniu w stopniu umożliwiającym ich przyjęcie do oczyszczalni ścieków lub odprowadzenie ich do wód albo ziemi. Najczęściej jednak są one gromadzone w specjalnych pojemnikach. Objęcie kontrolą ilości wycieku spod ładunku odpadów jest głównym zadaniem projektanta wysypiska. Za wychwytywanie wszystkich ścieków spod ładunku odpadów odpowiedzialna jest instalacja drenażu rozmieszczonego pod wysypiskiem. Większa skuteczność drenażu uwarunkowana jest rozmieszczeniem go na szczelnej podstawie - wykładzinie dennej wysypiska. Wykładzina denna najczęściej jest wykonywana z gliny lub geomembrany. Do uszczelniania dna i skarp składowiska może być stosowana geomembrana o grubości 2 mm, w pozostałych warstwach 1,5 mm. Wycieki są poddawane neutralizacji lub zawracane do ładunku odpadów w celu utrzymania odpowiedniej ilości wody, niezbędnej do rozkładu i stabilizacji całego składowiska.
Wysypiska emitują wiele niebezpiecznych gazów, które można zagospodarować w postaci tzw. biogazu lub gazu wysypiskowego. Odzyskanie z ładunku odpadów gazu wytwarzanego w procesie rozkładu jest często jeszcze trudniejsze niż ograniczenie wycieków. W tym celu trzeba zainstalować kanały wentylacyjne w masie odpadów pod pokrywą ziemną wysypiska. Jest to możliwe dzięki szczelnej pokrywie z gliny lub plastikowej geomembrany. Ogranicza ona udział powietrza w gazie i zapobiega uciążliwym odorom związanym z rozkładem mieszaniny organicznej. Substancje lotne, specjalnymi studniami odgazowującymi są transportowane za pomocą rur do głównego zbiornika, ciepłowni lub elektrowni. Biogaz wytwarzany w procesie składowania może zawierać od 15 - 60% objętościowych metanu, 10 - 40% dwutlenku węgla, 1 - 60 % azotu, 1 - 8% tlenu oraz 1 % siarkowodoru. Przy zastosowaniu tego typu instalacji z jednej tony odpadów komunalnych uzyskuje się około 250 m3 biogazu. Gaz pozyskany z wysypiska jest następnie spalany i służy do produkcji energii cieplnej lub elektrycznej.
Niezależnie od rodzaju składowiska po zakończeniu jego eksploatacji i zamknięciu, nie mogą być wykonywane na jego koronie żadne prace przez okres 50 lat. Wyjątkiem są instalacje związane z funkcjonowaniem składowiska. Okres ten może być skrócony, jeżeli wykonana ekspertyza geotechniczna będzie pozytywnie zaopiniowana przez wojewódzkiego inspektora sanitarnego.
Wyeliminowanie oddziaływania składowiska na środowisko wymaga przeprowadzenia rekultywacji. Docelowe zagospodarowanie terenu składowiska może mieć charakter zagospodarowania leśnego, rolniczego, wodnego lub rekreacyjnego.
3. Technologia składowania odpadów, a ochrona środowiska
Nieprawidłowo funkcjonujące, najczęściej stare składowiska odpadów mogą wywierać bardzo negatywny wpływ na środowisko naturalne. Skażeniu często ulegają okoliczne gleby oraz akweny. Narażone jest także powietrze, jako komponent środowiska nieograniczony żadną przeszkodą. Składowisko emituje do atmosfery niebezpieczne gazy, które mogą być transportowane na duże odległości. Ich szkodliwość zależy m.in. od właściwości odpadów składowanych, jakości gruntu, sposobu zagospodarowania środowiska przyległego do składowiska oraz jego eksploatacji. Bardzo ważnym czynnikiem decydującym o stopniu uciążliwości składowiska dla otoczenia oraz mającym wpływ na jego eksploatacje jest właściwie wybrane miejsce pod składowisko. Także po zakończeniu eksploatacji składowisko może nadal oddziaływać niekorzystnie na wszystkie przyrodnicze komponenty. Minimalizacja jego szkodliwości polega na wykorzystaniu sprawnie działających urządzeń technicznych ograniczających zanieczyszczenia wód podziemnych, a także ograniczające pylenie wraz z emisją gazów. Jedną z metod zmniejszenia odcieków jest pokrycie odpadów szczelną warstwą ziemi.
Należy pamiętać, że zamknięte wysypiska nadal muszą być kontrolowane. Wysypisko porzucone, bez nadzoru i utrzymania ruchu urządzeń zapobiegających wyciekom oraz emisji, szybko staje się źródłem skażenia wód gruntowych i atmosfery. Procesy osiadania odpadów powodują przemieszczanie się ładunku (o grubości często przekraczającej 20 metrów) i niszczenie instalacji ochronnych. Linie drenażowe zatykają się i są przerywane. Wszystkie te uszkodzenia wymagają napraw, a systemy drenażowe i urządzenia do neutralizacji muszą być konserwowane. Procesy rozkładu i stabilizacji ładunku odpadów trwają od 10 do 30 lat po zamknięciu wysypiska. Wszystkie urządzenia ochronne na składowisku tracą skuteczność, jeśli w ładunku znajdą się razem odpady komunalne, przemysłowe i niebezpieczne. Każda z tych kategorii odpadów wymaga oddzielnego rozmieszczenia i nieco innych środków do zachowania bezpieczeństwa ekologicznego.
4. Nowe składowiska odpadów
Zagospodarowanie ogromnych ilości odpadów wytwarzanych przez społeczeństwo oraz przemysł stanowi dla państwa poważne wyzwanie. Opracowano szereg metod zagospodarowania odpadów, takich jak recykling, kompostowanie, czy spalanie śmieci. Niestety w najbardziej nawet przemyślanych systemach zagospodarowania odpadów wciąż nieodzownym jest składowanie na wysypiskach. Dopóki gospodarka nie jest zdolna do wytwarzania produktów całkowicie poddających się recyklingowi, wysypiska będą budowane i eksploatowane. Obecnie istniejące składowiska stworzono dla osiągnięcia możliwie najtańszej metody pozbywania się śmieci. Ich projekty rzadko uwzględniały bezpieczeństwo ekologiczne, a większość z nich była i jest źródłem różnych skażeń. Trwa ich modernizacja. Nowe wysypiska projektuje się w celu zamknięcia odpadów w sposób zabezpieczający przyległe do niego ekosystemy. Musi ono być zaplanowane i zrealizowane przy zachowaniu podstawowej zasady tzn. pełnej izolacji ładunku śmieci od otoczenia. Niestety koszt budowy i eksploatacji takiego wysypiska jest wielokrotnie wyższy niż proste wywiezienie śmieci na najbliższe istniejące składowisko często będące w złym stanie technicznym lub gromadzącym więcej odpadów niż to było przewidziane w jego projekcie. Znaczna część społeczeństwa nie akceptuje nadal potrzeby wnoszenia opłat za neutralizację odpadów. Pojawia się problem dzikiego dekomponowania śmieci, chociażby w pobliskich lasach. Dlatego większość gmin w celu obniżenia kosztów eksploatacji decyduje się na odpłatne przyjęcie odpadów przemysłowych na swoje „wysypiska". Przy niskim standardzie technicznym tych składowisk, stanowią one bardzo poważne zagrożenie dla środowiska przyrodniczego, a tym samym i dla człowieka.
Rozwiązania techniczne zaangażowane do projektowania i realizacji bezpiecznego wysypiska są jednym z najambitniejszych zadań inżynierii budowlanej. Poprzeczkę podnosi wielka skala tych przedsięwzięć. Nowo planowane składowiska nie mogą być mniejsze, bo śmieci niestety przybywa. Zaawansowana i jednocześnie kosztowna infrastruktura, pozwala na wielokrotne użytkowanie obszaru składowiska. Umiejętne sterowanie procesami rozkładu odpadów w miejscu ich gromadzenia może prowadzić do wytworzenia ogromnej ilości gazu wysoce energetycznego oraz produktu posiadającego podobną strukturę jak węgiel brunatny. Praca nad tym kierunkiem utylizacji odpadów komunalnych jest obecnie na etapie prób na skalę przemysłową. Kolejnym pożytkiem jest energia odzyskiwana z odpadów. Nie jest to tzw. czysta energia, gdyż produktem ubocznym są kolejne odpady w postaci popiołów i spalin. Ponadto, w zależności od doskonałości procesu wysortowania odpadów niebezpiecznych z tych poddawanych przeróbce na paliwo, można spodziewać się różnych problemów w procesach biodegradacji, a potem w przygotowaniu i spalaniu paliwa. Niemniej jest to jeden z najbardziej obiecujących sposobów na wyeliminowanie uciążliwych odpadów komunalnych.
5. Składowiska odpadów, a społeczeństwo
Niewłaściwe praktyki związane z zagospodarowaniem odpadów stosowane w przeszłości, spowodowały znaczną degradację środowiska. Negatywny wpływ źle eksploatowanych składowisk skutkuje często falą protestów społecznych przed lokalizacją nowych wysypisk, budowanych w oparciu o najnowsze technologie, spełniających obowiązujące normy. Wpływ na tą sytuacje ma przede wszystkim niedostateczna informacja, że nowo budowane składowiska odpadów przyjmują i zagospodarowują gromadzone odpady w sposób rozważny, bezpieczny w równym stopniu dla człowieka, jak i środowiska. Dlatego ważne jest przełamywanie stereotypów, edukukowanie lokalnej społeczności w tym zakresie, prezentacja dobrych praktyk w postaci funkcjonujących już nowoczesnych składowisk.
6. Dzikie wysypiska odpadów
Pomimo, że ekologia znalazła uznanie w oczach większości społeczeństwa, pozostaje jednak olbrzymia liczba osób, którym nie zależy na dobrym stanie naszego środowiska. Efektem tego jest, chociażby, masowe tworzenie dzikich wysypisk w lasach wąwozach, nad brzegami cieków wodnych, itp. Szacuje się, że trafia tam 30 tysięcy ton odpadów każdego roku. Wysypiska te nie podlegają jakiejkolwiek kontroli. Ogrom niebezpieczeństwa spowodowany tego typu złą praktyką może być wielokrotnie większy niż jest to spodziewane. Pomimo obowiązującego prawa - ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, (Dz.U. 1996, nr 132, poz. 621 i 622), ustawa o odpadach (Dz.U. 2001, nr 62, poz. 628) nakładającego na właścicieli i zarządców terenu obowiązek dbania o jego czystość, proceder nieustannie powstających dzikich wysypisk trwa. Każdego roku powstają nowe miejsca nielegalnego składowania różnego rodzaju odpadów. Szczególnie widoczne jest to na obrzeżach miast, w sąsiedztwie osiedli domków jednorodzinnych, w pobliżu mało uczęszczanych dróg, na skraju lasów czy w zadrzewieniach śródpolnych. Jak łatwo się domyśleć rosnąca ilość dzikich wysypisk nie pozostaje bez negatywnego wpływu na środowisko naturalne, zwłaszcza przestrzeń glebową. Każde, nowo powstające czy istniejące już od lat, dzikie wysypisko śmieci jest potencjalnym źródłem wielu zanieczyszczeń zależnych od rodzaju bytujących w nim odpadów. Przesiąkanie odcieków z odpadów zanieczyszcza płytko zalegające wody gruntowe. Może to powodować skażenie wody pitnej w miejscach nieraz bardzo oddalonych. Szkodliwe są też odpady pochodzące z budów (gruz budowlany i ceramiczny, żużel, szkło, tworzywa sztuczne, metale, odpady tekstylne i inne). Porzucone organiczne odpady stwarzają, zwłaszcza w ciepłe dni, zagrożenie epidemiologiczne. W odpadach może dochodzić do rozwoju wielu chorobotwórczych bakterii, grzybów i innych patogenów (m.in. pałeczka okrężnicy Escherichia, pałeczka z rodzaju Proteus rodzaj: Salmonella, Shigella oraz Yersenica enterica). Dzikie wysypiska to także bardzo poważny problem odpadów niebezpiecznych (m.in. resztki elektrolitów, farb, lakierów, baterie, przeterminowane leki, środki owadobójcze popioły z indywidualnych systemów grzewczych), zanieczyszczających glebę metalami ciężkimi. Toksyczne działanie metali ciężkich przejawia się już w niewielkich koncentracjach. Metale ciężkie mogą wywołać efekty uboczne w prawidłowym funkcjonowaniu organizmów żywych (mutagenny, teratogenny czy kancerogenny). W obrębie dzikich wysypisk notuje się podwyższone koncentracje miedzi, niklu, cynku, chromu, a nawet rtęci czy też substancji organicznych, które są źródłem nieprzyjemnych zapachów i powodują zanieczyszczenia powietrza (m.in. siarkowodór i metan). Dzikie wysypiska stwarzają dogodne warunki dla rozwoju owadów z rzędu muchówek, zwłaszcza komarowatych (Culicidae) oraz roznoszących choroby szczurów (Rattus sp.). Zjadane przez zwierzęta odpady mogą prowadzić do ich śmierci, a odłamki szkła, metali mogą powodować ich kaleczenie np. sznurki prowadzą do splątania nóg ptaków. Dzikie wysypiska śmieci (zwłaszcza komunalnych i wielkogabarytowych) znacznie obniżają walory estetyczno-krajobrazowe terenów, na których są nielegalnie składowane. Dzikie wysypiska mogą z czasem stać się siedliskiem roślinności ruderalnej. Ekspansywność roślin ruderalnych może z kolei wpływać na zmianę gatunkową zbiorowisk, z którymi dzikie wysypiska sąsiadują.
7. System gospodarowania odpadami
Najważniejsze zadania w gospodarowaniu odpadami, wynikające z konieczności ochrony środowiska, sprowadzają się do minimalizacji powstawania odpadów. Jednocześnie ze względu na gabaryty odpadów dąży się do maksymalizacji ich zagospodarowania. Realizacja tych zadań jest obecnie jednym z najważniejszych problemów gospodarki komunalnej.
Działalność wysypisk powstałych jeszcze przed 1980 rokiem nie zakładała tak szybkiego przyrostu masy odpadów. Przez ostatnie 20 lat przybyło ich niemalże trzykrotnie. Problem ten był przez wiele lat niedostrzegany, dlatego też obecny stan gospodarowania odpadami w Polsce określa się, jako zły. Na taki stan rzeczy składa się między innymi wzrastające nagromadzenie odpadów, duża liczba małych, niespełniających wymogów ochrony środowiska wysypisk oraz trudności z uzyskaniem akceptacji społecznej dla budowy nowych obiektów unieszkodliwiania.
Niemniej jednak według danych statystycznych spośród ok. 11 mln ton odpadów komunalnych produkowanych rocznie w Polsce, aż 95% wciąż trafia na wysypiska bez jakiejkolwiek obróbki. Jest to niestety najpowszechniejszy sposób postępowania z odpadami komunalnymi w naszym kraju. Ministerstwo Środowiska informuje, że istnieje ponad 1400 składowisk, które nie spełniają warunków technicznych. Stan ten obrazuje opóźnienia naszego kraju w gospodarce odpadami w stosunku do innych krajów europejskich. Nie stosowanie segregacji i selekcji odpadów skutkuje tym, że w strumieniu odpadów komunalnych kierowanych na wysypiska znajdują się zarówno materiały użyteczne i wartościowe, jak i odpady niebezpieczne. Według Instytutu Gospodarki Odpadami Polska traci rocznie kilkanaście miliardów dolarów w wyniku kierowania na wysypiska odpadów możliwych do zagospodarowania. Już w bieżącym roku przepisy Unii Europejskiej nakazują Polsce znaczne ograniczenie ilości odpadów składowanych na wysypiskach. W przypadku nie dostosowania się do tych regulacji nałoży bardzo wysokie kary, sięgające nawet 250 tys. euro dziennie. Polska znajduje się obecnie na końcu wśród wszystkich krajów Unii Europejskiej pod względem gospodarki odpadami komunalnymi. Składujemy nie tylko najwięcej śmieci na wysypiskach, ale dodatkowo mamy najniższy poziom odzyskanej z nich energii. Zgodnie ze statystykami przeciętny Polak wytwarza w ciągu roku 300-500 kg śmieci, co w skali kraju daje łącznie ok. 10-11 mln ton. Zdecydowana większość odpadów trafia po prostu na wysypiska. Specjaliści zgodnie uważają, że ilość odpadów wytwarzanych w Polsce w ciągu roku jest jeszcze większa, niż wynika to z oficjalnie podawanych informacji. Wraz z rozwojem gospodarczym i wzrastającą konsumpcją ich ilość będzie w przyszłości rosła. Badania wskazują, że od kilku lat zwiększa się ona w tempie ok. 1% rocznie. Liczba odpadów wzrasta w zatrważającym tempie, niestety nie towarzyszy temu rozwój i wprowadzanie jakichkolwiek technologii pozwalających nie tylko na całkowitą ich utylizację i zmniejszenie szkodliwego wpływu na środowisko, ale i na odzysk anergii z odpadów. Koszty składowania odpadów na wysypiskach wzrastają od kilku lat i są obecnie wyższe od utylizacji śmieci za pomocą innowacyjnych metod chroniących środowisko. Należy się spodziewać, że taki wzrost będzie się utrzymywał w naszym kraju przez najbliższe lata. Sytuacja taka ma bezpośredni wpływ na wzrost ceny wywozu śmieci.
Ograniczenie ilości odpadów składowanych na wysypiskach w 2010 roku, zdaniem ekspertów jest już w tym momencie praktycznie niemożliwe. Problem pojawia się również w przypadku innych unijnych regulacji, dotyczących chociażby redukcji zawartości biomasy w odpadach do poziomu 30% do 2013 roku. Ponadto decyzją rządu, zwiększono tzw. opłatę środowiskową za depozyt odpadów na składowiskach- z 75 zł do 100 zł za tonę. Takie decyzje mają sprzyjać segregacji odpadów celem zmniejszenia ilości odpadów na składowiskach. Eksperci zgodnie uważają, że w Polsce istnieje potrzeba wybudowania dużej ilości sortowni. W obecnym momencie funkcjonuje ich w naszym kraju około stu takich sortowni. Przeciętna sortownia w Polsce ma wydajność na poziomie 1,2 - 1,8 tys. ton śmieci rocznie. Dla porównania Kraków produkuje rocznie 250 tys. ton, a Warszawa aż 600 tys. ton. Obiektów tego typu jest, więc stanowczo za mało i biorąc pod uwagę czas trwania procesów inwestycyjnych, nie zdążą one być zbudowane i uruchomione przed 2013 rokiem. Za dramatyczny wręcz stan gospodarki odpadami w Polsce eksperci winią obowiązujące przepisy. Przeszkodą w podejmowaniu działalności gospodarczej, ukierunkowanej na tworzenie i rozwój nowoczesnej gospodarki odpadami komunalnymi, stoją przede wszystkim bariery biurokratyczne oraz brak jakichkolwiek prawnych mechanizmów stymulujących. Na problemy te nakłada się również duża niestabilność prawa, które jest zbyt często zmieniane. Ponadto, bezpośrednio odpowiedzialne za gospodarkę odpadami samorządy, były dotychczas w małym stopniu zainteresowane inwestycjami w metody faktycznego unieszkodliwiania odpadów. Wynika to przede wszystkim z braku świadomości korzyści zastosowania nowoczesnych technik i ich opłacalności w większej skali czasowej.
Modernizacja i ucywilizowanie systemu gospodarki odpadami komunalnymi w Polsce nie będzie możliwe bez inwestowania i rozwijania nowoczesnych metod w tym zakresie. Jednym z rozwiązań jest zgazowanie i piroliza odpadów komunalnych, pozwalające na ich przerób na paliwa stałe. Innym sposobem jest kompostowanie. Zdaniem specjalistów technika ta przynosi jednak zadowalające efekty jedynie w przypadku biomasy. Kompostowanie było jeszcze niedawno rozwijane i mocno promowane w naszym kraju. W przypadku odpadów komunalnych nie istnieje jednak nadal dobra technologia kompostowa, pozwalająca na ekologiczne przeprowadzenie tego procesu. Kompost uzyskany w ten sposób jest słabej jakości i wciąż znajduje się w nim wiele substancji niekorzystnych dla środowiska. W trakcie samego procesu wydzielają się również gazy cieplarniane. Inną z technik jest fermentacja metanowa. Poza wymienionymi metodami jest jeszcze recykling, rozumiany, jako odzysk surowca wtórnego z materiału odpadowego, nadającego się do ponownego wykorzystania.
W nowoczesnej gospodarce odpadami chodzi, nie tylko o skuteczne zlikwidowanie śmieci, ale przede wszystkim o maksymalnie duży odzysk zawartej w nich energii. Doświadczenia krajów uprzemysłowionych wykazują, że odpady należy zagospodarowywać z rozwagą i składować z dużą ostrożnością. Chodzi tu o uniknięcie tzw. efektu bomby ekologicznej z opóźnionym zapłonem. Przykładem kraju o dobrych praktykach zagospodarowania odpadów mogą być Niemcy, które pomimo dwukrotnie większej ilości produkowanych śmieci, jedynie 20% z nich trafia na wysypiska i nie podlega utylizacji bądź przetworzeniu. Warto, więc skorzystać z doświadczeń krajów od dawna zajmujących się tą problematyką i mających, na podstawie wieloletnich doświadczeń, opracowane metody w tym zakresie.
Podsumowanie
Składowanie jest jedną z wielu możliwych metod gospodarki odpadami. Istotnym problemem jest w wielu regionach Polski brak wolnych terenów, które można by było przeznaczyć na wysypisko, wymagające stosunkowo dużej powierzchni. Opory lokalne utrudniają budowę składowisk odpadów o wyższym standardzie wyposażenia, a równocześnie tańszych pod względem inwestycyjnym i eksploatacyjnym. Jednak mimo tych licznych trudności piętrzących się przed gospodarką komunalną istnieje obecnie konieczność podjęcia szybkich, radykalnych, kosztownych prac w celu sprostania stale rosnącym potrzebom. Zaniechanie tych działań może doprowadzić do gruntownego zaśmiecenia kraju oraz nieobliczalnych szkód wskutek degradacji wszystkich komponentów środowiska.
W czasie, kiedy rozwinięte kraje europejskie inwestowały w modernizacje systemu utylizacji odpadów, w naszym kraju wciąż eksploatowano wysypiska śmieci. W obecnej sytuacji konieczna jest, zatem edukacja społeczeństwa na temat nowoczesnych metod ich utylizacji, a także mobilizacja władz i instytucji odpowiedzialnych za politykę gospodarki odpadami do wdrażania tych metod w praktyce. W przeciwnym razie w chwili, gdy w Europie Zachodniej śmieci staną się cennym surowcem, z którego będzie można czerpać znaczne korzyści ekonomiczne, w Polsce będą one problemem nie tylko ekologicznym, ale i kapitałowym powodującym olbrzymie straty z tytułu kar, UE dla naszego kraju.
Literatura:
- „Poradnik gospodarowania odpadami" K. Skalmowski , Verlag Dashofer 2009
- „Podstawy gospodarki odpadami" C. Rosik-Dulewska, PWN 2008
- "Bezpieczne składowanie odpadów" S. Łuniewski,Ekonomia i Środowisko 2000
- „Dzikie wysypiska" K. Paczkowska, Arka 2008
- Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach. (Dz. U. z dnia 20 czerwca 2001 r.)
SilverCube s.c.